مقدمه: قانون کار ایران در ماده ۶ خود صراحتاً تبعیض جنسیتی در محیط کار را ممنوع اعلام کرده است. با این حال، نرخ مشارکت اقتصادی زنان در ایران (کمتر از ۱۵ درصد) در مقایسه با بسیاری از کشورهای منطقه و جهان پایین‌تر باقی مانده و شکاف عمیقی میان «قانون» و «اجرا» وجود دارد. این پژوهش با هدف واکاوی کیفی چالش‌های تحقق مشارکت مؤثر زنان در بازار کار ایران با تأکید بر این شکاف انجام شده است.
روش: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل تماتیک (Braun & Clarke, 2006) انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق با ۱۸ نفر از متخصصان حوزه‌های جامعه‌شناسی اقتصادی، حقوق کار، مطالعات زنان و سیاست‌گذاری اجتماعی گردآوری گردید. نمونه‌گیری به صورت هدفمند با استراتژی حداکثر تنوع و سپس به روش گلوله برفی تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA و روش شش مرحله‌ای براون و کلارک انجام شد. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از راهبردهای تأیید توسط مشارکت‌کنندگان، بازبینی همتا و خودکاوی پژوهشگر استفاده گردید.
یافته‌ها: تحلیل مصاحبه‌ها به استخراج ۵ تم اصلی و ۱۸ تم فرعی انجامید: (1) تضاد قانون با بافت‌های فرهنگی-اجتماعی، (2) کژکارکردهای ساختاری بازار کار، (3) ضعف نهادی و اجرای گزینشی قوانین، (4) چالش‌های هویتی و جامعه‌پذیری، و (5) نبود گفتمان فراگیر مطالبه‌گر حقوق زنان کارگر. بر اساس یافته‌ها، «چرخه معیوب عدم اجرا» ترسیم شد که نشان می‌دهد چگونه قوانین حمایتی در غیاب مداخله همزمان در سطوح فرهنگی، نهادی، ساختاری، گفتمانی و طبقاتی، نه تنها مؤثر نیستند،