مقدمه: دانشگاه در گفتمان مدرن، همواره به عنوان مهم‌ترین اهرم تحرک اجتماعی و گذار از نابرابری‌های طبقاتی شناخته شده است. اما گسترش روزافزون پدیده اشتغال همزمان با تحصیل – پدیده «دانشجوی کارگر» – این انگاره را با چالش روبه‌رو ساخته است. پژوهش حاضر با هدف پاسخ به این پرسش بنیادین انجام شده است که آیا موقعیت دوگانه «دانشجو-کارگر» در نظام آموزش عالی ایران زمینه‌ساز بازتولید نابرابری‌های ساختاری است یا می‌تواند بستری برای تحرک اجتماعی فراهم آورد؟
روش‌شناسی: این پژوهش با رویکرد کیفی و به شیوه پدیدارشناسی تفسیری انجام شده است. مشارکت‌کنندگان پژوهش، ۱۵ دانشجوی کارگر شاغل به تحصیل در سه دانشگاه دولتی شهر تهران بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و با حداکثر تنوع انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل تماتیک (براون و کلارک، ۲۰۰۶) و با بهره‌گیری از نرم‌افزار MAXQDA انجام شد. چارچوب نظری پژوهش بر سه مفهوم کلیدی پیر بوردیو یعنی سرمایه (اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی)، هبیتوس و میدان استوار بود.
یافته‌ها: تحلیل عمیق روایت‌های زیسته دانشجویان کارگر به شناسایی چهار تم اصلی انجامید: (۱) شکاف هبیتوسی دوگانه؛ (۲) مکانیسم‌های بازتولید نابرابری؛ (۳) مکانیسم‌های تسهیل‌گر تحرک؛ و (۴) سرانجام‌های مسیر دوگانه.
نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر با عبور از نگاه صرفاً اقتصادی به پدیده اشتغال همزمان با تحصیل، نشان می‌دهد که موقعیت «دانشجوی کارگر» عرصه نبرد دیالکتیکی میان ساختار و عاملیت است. دلالت‌های سیاستی یافته‌ها برای نظام آموزش عالی و سازمان تأمین اجتماعی مورد بحث قرار گرفته است.